Posted in เกร็ดวรรณกรรม

บรรดาศักดิ์ไทย

CH803qUUkAAU60o  yoyo-emoticon-1-051 yoyo-emoticon-1-051

           พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554 ได้ให้ความหมายของคำต่างๆที่เกี่ยวกับยศ ชื่อและตำแหน่งของคนไทยในอดีตไว้ว่า

 บรรดาศักดิ์ น. ฐานันดรศักดิ์ที่พระราชทานแก่ข้าราชการหรือบุคคลทั่วไป แบ่งออกเป็น เจ้าพระยา  พระยา  พระ  หลวง  ขุน  หมื่น  พัน  และทนาย โดยมีพระราชทินนามต่อท้าย เช่น เจ้าพระยายมราช  พระยาพลเทพ 

ราชทินนาม น. ชื่อพระราชทานที่ตั้งกำกับยศหรือบรรดาศักดิ์แก่ขุนนาง เช่น เจ้าพระยายมราช  เจ้าพระยาเป็นยศ ยมราชเป็นราชทินนาม  หรือกำกับสมณศักดิ์แก่พระสงฆ์เช่น สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์  สมเด็จเป็นสมณศักดิ์ พระพุทธโฆษาจารย์เป็นราชทินนาม

ศักดินา  น. (โบ) อำนาจหรือสิทธิที่พระเจ้าแผ่นดินพระราชทานให้แก่ไพร่ฟ้าข้าแผ่นดินตามศักดิ์ของแต่ละคน  เดิมเป็นการยึดครองที่ดินคิดเป็นจำนวนไร่ ต่อมาถือเป็นการกำหนดสถานะ สิทธิ หน้าที่ และความรับผิดชอบของคนในสังคม เช่น มหาอุปราช มีศักดินา 100000 เจ้าพระยาจักรี มีศักดินา 10000 ภิกษุรู้ธรรม เสมอนา 600  ไพร่มีครัว มีศักดินา  20  ยาจก วณิพก ทาส ลูกทาส มีศักดินา 5 (สามดวง)

         แต่ละบรรดาศักดิ์จะมีศักดินาประกอบกับบรรดาศักดิ์นั้นด้วย ระบบขุนนางไทย ถือว่าศักดินาสำคัญกว่าบรรดาศักดิ์ เพราะศักดินา จะใช้เป็นตัววัดในการปรับไหม และ พินัย ในกรณีขึ้นศาล ดังนั้น แม้ว่าบางตำแหน่งบรรดาศักดิ์จะสูงกว่า แต่ ศักดินาต่ำ ก็ไม่ถือว่าเป็นขุนนางระดับสูง

ตัวอย่าง   yoyo-emoticon-1-051
“ออกญาหรือ พระยา เป็น “บรรดาศักดิ์” ของข้าราชการระดับหัวหน้าหน่วยงานขนาดใหญ่ เช่น หัวหน้ากรม หัวหน้ากระทรวง หรือ แม่ทัพ เป็นต้น โดยชั้นพระยา/ออกญา ก็มีฐานะแตกต่างกัน โดยมี “ศักดินา” เป็นเครื่องกำกับ เช่นเดียวกับคำว่า “เลขาธิการ” ที่มีทั้งซี 10 คือเทียบเท่าอธิบดี หรือ ซี 11 คือเท่าปลัดกระทรวง

“จางวาง” หมายถึง
(1) หัวหน้า มักใช้กับมหาดเล็ก (ข้าราชการที่ถวายงานเฉพาะพระองค์พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว) มีบรรดาศักดิ์เป็น “พระยา”
(2) หัวหน้าข้าในพระองค์สมเด็จเจ้าฟ้าชาย/เสด็จในกรม ไม่มีบรรดาศักดิ์ เช่น จางวางทั่ว พาทยโกศล หัวหน้าวงดนตรีไทยวังบางขุนพรหม
(3) หัวหน้าคนงานที่ทำงานในจวนสมเด็จเจ้าพระยา เรียกว่า “จางวางทนาย” มีบรรดาศักดิ์เป็น “หลวง” (ชั้นประทวน)

มหาดเล็ก 

ความรู้เพิ่มเติม บรรดาศักดิ์ไทย  yoyo-emoticon-1-051  

แหล่งข้อมูล : http://pantip.com/topic/30574740
Advertisements

ผู้เขียน:

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s